Konu özetleri

Uzay araştırmaları - Güneş sistemi ve ötesi

Uzay araştırmaları ve kullanılan araçları tanıyalım..

YAPAY UYDU:
Gök cismi çevresinde dolanan insan yapımı araçlara uydu denir.

Ülkemizin sahip olduğu uydular:

Gözlem uyduları:
RASAT (2011), GÖKTÜRK-2 (2012) ve GÖKTÜRK-1 (2016)

Haberleşme uyduları:
TÜRKSAT-3A (2008), TÜRKSAT-4A (2014), TÜRKSAT-4B (2015)

Aktif olmayan uydular:
TÜRKSAT 1B, TÜRKSAT 1C, TÜRKSAT 2A ve BİLSAT

İklim ve hava olayları

8.sınıf fen dersi mevsimlerin oluşumu ve iklim ünitesi, iklim konu anlatımı, iklim ve hava olayları nedir? Özellikleri ve aralarındaki farklar nelerdir?

Hava olayları:

Yağmur, kar, dolu, çiy, kırağı ve sis hava olaylarıdır.

Yağmur
Yer yüzünden yükselen su buharının atmosferde yoğunlaşarak, su damlacıkları şeklinde yeryüzüne düşmesine yağmur denir.

Kar
Bulutlardaki su damlacıkları yükselerek soğuk bir hava ile karşılaştıklarında buz kristallerine dönüşür ve kar şeklinde yeryüzüne düşer.

Dolu
Bulutlardaki su damlacıkları çok daha soğuk bir hava ile karşılaştıklarında ise buz kütlelerine dönüşür ve dolu meydana gelir.

Çiy
Havadaki su buharının soğuk nesneler üzerinde yoğunlaşarak su damlalarına dönüşmesidir.

Kırağı
Sıcaklığın sıfırın altında olduğu açık ve rüzgarsız gecelerde havadaki su buharının yeryüzünde doğrudan buz kristallerine dönüşmesidir.

Sis
Su buharının yeryüzüne yakın yerlerde yoğuşması olayına sis denir.

Atmosferde gerçekleşen hava olayları:

Yağmur, kar ve dolu

Yeryüzüne yakın yerlerde gerçekleşen hava olayları:

Çiy, kırağı ve sis

Rüzgar
Yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru yatay hava hareketine rüzgar denir.

Isınan havanın yoğunluğu azalır ve yükselir, yeryüzüne yaptığı basınç da azalmış olur. Böylece bu bölgede alçak basınç alanı oluşur.

Soğuyan havanın ise yoğunluğu artar ve yeryüzüne doğru alçalır, bu bölgede yüksek basınç alanı oluşur.

Bir bölgedeki basınç farkı rüzgara sebep olur.

Mevsimlerin oluşumu

8.sınıf fen dersi mevsimlerin oluşumu ve iklim ünitesi, mevsimlerin oluşumu konu anlatımı. Mevsimlerin oluşum sebepleri, eksen eğikliği, ekinoks, gündönümü, yengeç ve oğlak dönencesi ekvator nedir?

Mevsimlerin oluşum sebepleri

1- Dünya'nın eksen eğikliği,
2- Dünya'nın güneş çevresindeki dönme hareketidir.


Dünya'nın ekseni ile yörünge ekseni arasında 23o27' (23 derece, 27 dakika) lık açı bulunur.

Eksen eğikliği nedeniyle;
1- Mevsimler oluşur,
2- Kuzey ve Güney yarımkürede farklı mevsimler yaşanır.
3- Mevsimlik (yıllık) sıcaklık farkları görülür.
4- Güneş ışınlarının geliş açısı yıl içinde sürekli değişir.


21 Mart, 23 Eylül ile 21 Haziran, 21 Aralık mevsimlerin başlangıç tarihleridir.


Ekinoks tarihleri :
21 Mart ve 23 Eylül
Ekinoks; gece ve gündüz sürelerinin eşit olduğu tarihtir.


Gündönümü (solstis) tarihleri :
21 Haziran ve 21 Aralık
Gündönümü (solstis); en uzun gündüz ve en uzun gecenin yaşandığı tarihdir.


resim

Dünya'nın ekseni eğik olmasaydı

1- Mevsimler oluşmazdı.
2- Yıl boyunca gece-gündüz süreleri eşit olurdu.

resim


Yengeç dönencesi
21 Haziran tarihinde Kuzey yarımkürede Güneş ışınlarının dik açıyla geldiği enlemdir.


Oğlak dönencesi
21 Aralık tarihinde Güney yarımkürede Güneş ışınlarının dik açıyla geldiği enlemdir.


Ekvator çizgisi
Kuzey ve Güney yarımküreyi birbirinden ayıran hayali çizgidir.
Yer eksenini dik keser.


Elips
Dünya'nın güneş etrafında çizdiği yörüngenin şeklidir.
Dünya'nın güneş etrafındaki dolanımı dairesel değildir, bazen güneşe yaklaşırken, bazen güneşten uzaklaşır.
Bu durum mevsim sürelerini etkiler ancak,
Mevsim oluşumunu ve sıcaklıkları etkilemez.


Günberi - 3 Ocak
Dünya'nın Güneşe en yakın olduğu tarihtir, günberi denir.


Günöte - 4 Temmuz
Dünya'nın Güneşe en uzak olduğu tarihtir, günöte denir.


Aydınlanma çemberi
Dünya'nın geceden dolayı karanlık ve gündüzden dolayı aydınlık olan yerlerini birbirinden ayıran çizgidir.

Manyetizma fizik formülleri

Manyetizma ünitesinde kullanılan fizik formülleri:

Elektrik akımının manyetik etkileri :

B = Manyetik alan büyüklüğü
K = Sabit
i = Akım şiddeti
d = Düz telin verilen bir noktaya uzaklığı
r = Çember yarıçapı
L = Solenoid uzunluğu
N = Sarım sayısı

olmak üzere;

I- Düz tel:
Üzerinden i akımı geçen bir telin
d uzaklıkta bir noktada oluşturduğu manyetik alanın büyüklüğü:
resim

II- Çembersel tel:
Üzerinden i akımı geçen r yarıçaplı dairesel bir telin
merkezinde oluşturduğu manyetik alanın büyüklüğü:
resim

III- Solenoid :
Üzerinden i akım geçen N sarım sayılı ve L uzunluklu solenoidin
merkezindeki manyetik alan büyüklüğü:
resim

Hücre ve hücre organelleri

Hücrenin yapısı ve hücrede bulunan organeller:

Hücre
Canlıları meydana getiren en küçük yapı birimine hücre denir.
Hayvan hücrelerinde yuvarlak, bitki hücrelerinde köşelidir.
Hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek olmak üzeri üç kısımdan oluşur.

Sitoplazma
Hücre zarı ve çekirdek arasında bulunan saydam ve yarı akışkan sıvıdır.
Organeller sitoplazmada bulunur.

Çekirdek
Kalıtım maddesinin (DNA) bulunduğu, hücre faaliyetlerini yöneten ve denetleyen yapıdır.

Hücre zarı
Hücreyi dış ortamdan ayıran ve hücreye madde giriş çıkışını kontrol eden yapıdır.

1- Hücreyi dış ortamdan korur.
2- Hücreye şekil verir.
3- Sitoplazmanın dağılmasını önler.

Hücre zarı özellikleri
1- Canlı,
2- Esnek,
3- Yarı saydam,
4- Seçici geçirgen bir yapıya sahiptir.

Hücre duvarı (hücre çeperi)
Bitki hücrelerinde bulunur.
Hücre zarını çevreler.
Cansızdır.
Tam geçirgendir.
Hücreyi korur ve dayanıklılık sağlar.

Hücre organelleri
Mitokondri, ribozom, golgi cisimciği, kloroplast, sentriyol, lizozom, koful ve endoplazmik retikulum olmak üzere 8 tane hücre organeli vardır.

Kloroplast sadece hayvan hücrelerinde bulunurken, sentriyol sadece hayvan hücrelerinde bulunur.

Kloroplast
resim
Bitki hücrelerinde bulunur.
Fotosentezde görevlidir, besin ve oksijen üretir.
Klorofil: Bitkiye yeşil rengini veren pigment kloroplasta bulunur.

Basınç - Katı, sıvı ve gaz basıncı

8.sınıf fen bilimleri
Katı, sıvı ve gazlarda basınç özellikleri;

Basınç
- Birim yüzeye etki eden dik kuvvete basınç denir.
- Basınç P ile gösterilir ve birimi Pascal'dır.

Katı basıncı
- Katı cisimler ağırlıklarından dolayı bulundukları yüzeye kuvvet uygularlar.
- Katı cisimlerin birim yüzeye uyguladıkları dik kuvvete katı basıncı denir.
- Katı cisimler uygulanan kuvveti, kuvvetle aynı doğrultuda ve aynı büyüklükte iletirler.

Mitoz ve mayoz bölünmenin özellikleri

Mitoz ve mayoz bölünme arasındaki farklar;

1- Nerede gerçekleşir?
Mitoz : Vücut hücrelerinde gerçekleşir.
Mayoz : Üreme ana hücresinde gerçekleşir.

2- Hangi canlılarda görülür?
Mitoz : Tüm canlılarda görülür.
Mayoz : Eşeyli üreyen canlılarda görülür.

3- Bölünmenin amacı nedir?
Mitoz : Tek hücrelilerde üremeyi ve çok hücrelilerde büyüme, gelişme ve yenilenmeyi sağlar.
Mayoz : Üreme hücrelerinin (gamet) oluşması.

Periyodik sistem ve özellikleri

Periyodik tablonun özellikleri ve element çeşitleri;

Periyodik sistem
Elementlerin belirli bir düzene göre yerleştirildiği çizelgeye periyodik sistem denir.
resim
Periyodik çizelgede yer alan bilgiler :
Elementin;
- Adı
- Atom numarası
- Sembolü

Basit Makineler

Basit makineler ve özellikleri;

Basit makineler
Kuvvetin yönünü veya büyüklüğünü değiştirerek iş yapma kolaylığı sağlayan araçlara basit makine denir.

Basit makine özellikleri ve amaçları :
1- Uygulanan kuvveti azaltabilir
2- Kuvvetin yönünü değiştirebilir
3- İşin yapılma süresini azaltabilir
4- İş kolaylığı sağlar
5- İş ve enerjiden kazanç sağlamaz
6- Enerji dönüşümü gerçekleştirilir

Elementler ve element sembolleri

Periyodik sistemde bulunan ilk 18 elementin sembolleri, atom numaraları, kullanıldığı alanlar ve periyodik tablodaki yerleri;

Element isim ve sembollerinin özellikleri

I - Elementler sembollerle gösterilir.
II - Her elementin sembolü farklıdır.
III - Element sembolleri elementlerin Latince isimlerinin ilk harflerinden oluşturulmuştur.
IV - Aynı harfle başlayan başka elementler olduğundan bazı elementler iki harfle gösterilir.
Örnek: H, He, N, Na, Cl, Ca

Gök cisimleri - Güneş sistemi ve ötesi

Gök cisimlerini tanıyalım.

Yıldızlar
Çok sıcak gazlardan oluşan ve ısı ve ışık yayan küresel gök cisimlerine YILDIZ denir.

Yıldızların özellikleri :
1- Küresel şekildedir
2- Isı ve ışık yayarlar
3- Hareketlidir
4- Birbirlerine göre konumları değişmez
5- Sıcaklıklarına göre farklı renklere sahiptirler

resim

----> MAVİ veya beyaz yıldızlar : Yüksek sıcaklıkta,
----> SARI renkte yıldızlar : Orta sıcaklıkta,
----> KIRMIZI yıldızlar : Düşük sıcaklıkta yıldızdır.

Güneş SARI renkli bir yıldızdır, Güneş için orta sıcaklıkta bir yıldız diyebiliriz.

Adaptasyon

Canlının genetik yapısında, yaşama ve üreme şansını artıran bazı değişimler meydana gelir ve böylece canlı ortama uyum sağlayacak fiziksel özellikler kazanır.

Adaptasyon
Canlıların yaşadığı ortama uyum sağlamasına adaptasyon denir.

Adaptasyonla kazanılan fiziksel özellikler :
- Beslenme
- Üreme
- Savunma, korunma
- İklim koşullarına uyma

* Adaptasyon kalıtsaldır.
* Dölden döle aktarılır.
* Uzun yıllar içinde gerçekleşir.

Mutasyon ve modifikasyon

DNA molekülünün kendini eşlemesi sırasında hatalar oluşabilir. Bu hataların bir kısmı onarılırken bir kısmı onarılamaz ve mutasyona sebep olur.

Mutasyon :
Kromozom veya DNA yapısında meydana gelen değişikliklere mutasyon denir.

Mutasyona neden olan faktörler :
- X ışınları
- Radyasyon
- İlaç ve kimyasal maddeler

* Mutasyonlar yararlı veya zararlı olabilir.
* Üreme veya vücut hücrelerinde görülebilir.
* Vücut hücresinde meydana gelen mutasyonlar kalıtsal değildir. (Yavru döle aktarılmaz.)

Mutasyona örnekler :
- Down sendromu
- Albinoluk
- Tavşan dudaklılık
- Hemofili
- Van kedisinin iki gözünün farklı renklerde olması
- Keçilerde dört boynuzluluk

Kaldırma kuvveti

10.sınıf, Kaldırma kuvveti, sıvı içinde yüzen, askıda kalan ve batan cisimler, taşırma kabı ve özel durumlar ile ilgili ders notları :

Kaldırma kuvveti :
Sıvı içinde tamamen veya kısmen batmış cisimlere, sıvı tarafından uygulanan yukarı yönlü kuvvete kaldırma kuvveti denir.

- resim ile gösterilir.
- Birimi Newton dur.
- Yukarı yönlü bir kuvvettir.
- Sıvının yoğunluğu ve cismin sıvı içinde batan hacmi ile doğru orantılıdır.

Fiziksel niceliklerin sınıflandırılması

9.sınıf fizik bilimine giriş, fiziksel büyüklüklerin sınıflandırılması ders notları :

Nicelik
- Bir nesneye veya olaya ait sayısal özelliktir.

Fiziksel nicelik
- Ölçme (karşılaştırma) sonucunda sayısal olarak ifade edilebilen niceliklere fiziksel nicelik denir.
- Aynı zamanda fiziksel büyüklük olarak da adlandırılır.
- Fiziksel büyüklükler çoğu zaman bir sayı ve birim ile ifade edilir.

Temel büyüklükler :
- Başka bir büyüklük kullanılmadan, tek başına ifade edilen büyüklüklerdir.
- 7 adet temel büyüklük bulunmaktadır.
- Bunlar : Uzunluk, kütle, zaman, sıcaklık, akım şiddeti, ışık şiddeti ve madde miktarı

Türetilmiş büyüklükler :
- Başka büyüklükler kullanılarak ifade edilen büyüklüklerdir.
- Matematiksel ifadeler içerir.
- Birden fazla temel büyüklük kullanılır.
- Alan, hacim, ivme örnek verilebilir.

Skaler büyüklükler :
- Sayısal bir değer ve birim ile ifade edilen büyüklüklerdir.
- Yön ve doğrultuları yoktur.
- Kütle, sıcaklık ve enerji örnek verilebilir.

Vektörel büyüklükler :
- Sayısal bir değer ve birimin yanında bir başlangıç noktası, doğrultusu ve yönü olan büyüklüklerdir.
- Kuvvet, hız ve ivme örnek verilebilir.

resim

Yansıma ve düzlem ayna

10.sınıf, Optik - Yansıma, yansıma kanunları ve düzlem aynada görüntü özellikleri ile ilgili ders notları:

Yansıma :
Işınların bir yüzeye çarparak geldiği ortama geri dönmesine yansıma denir.

Yüzeyin normali (N) :
Işının yüzeye çarptığı noktada çizilen yüzeye dik hayali çizgidir.

Gelme açısı (i) :
Gelen ışın ile yüzey normali arasındaki açıdır.

Yansıma açısı (r) :
Yansıyan ışın ile yüzey normali arasındaki açıdır.

Yansıma kanunları :
I- Gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzey normali aynı düzlemdedir.
II- Gelme açısı yansıma açısına eşittir. (i = r)
III- Yüzeye dik gelen ışın kendi üzerinden geri yansır.
resim

Fizik ve fiziğin alt alanları

9.sınıf, Fizik bilimine giriş - Fizik nedir, fiziğin tanımı ve alt alanları, fiziğin diğer disiplinlerle ilişkisi ile ilgili ders notları:

Fiziğin tanımı :

Madde, enerji ve bu ikisi arasındaki ilişkileri inceleyen bilim dalına fizik denir.

Fizik, uygulamalı bir doğa bilimidir.
Gözleme, deneye ve akıl yürütmeye dayanır.
Olayları neden-sonuç ilişkisi içinde inceler.

Fiziğin alt alanları :

1- Mekanik, 2- Optik, 3- Elektromanyetizma, 4- Termodinamik, 5- Atom fiziği, 6- Nükleer fizik, 7- Katıhal fiziği, 8- Yüksek enerji ve Plazma fiziğidir.

1- Mekanik :
- Kuvvet, hareket ve enerji ilişkisi incelenir.
- Newton mekaniği veya klasik mekanik denir.

- Esneklik, gezegenlerin hareketi, hidrodinamik, denge durumları vb. olaylar uğraş alanlarındandır.

- Kinematik : Cisimlerin hareketini inceler.
- Dinamik : Cisimlerin çeşitli kuvvetler etkisinde gerçekleşen hareketlerini inceler.
- Statik : Denge durumundaki sistemleri inceler.

2- Optik :
- Işığın yapısı ve ışık olayları incelenir.
- Renk oluşumu, gölge olayı, gözün görmesi ve teleskop, gözlük gibi optik araçların yapımı uğraş alanlarındandır.